Mối quan hệ giữa đầu tư chiều rộng và đầu tư chiều sâu

Quốc hội quyết định, dự án nhóm A do Thủ tướng Chính phủ quyết định, nhóm B và C do
Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ, cơ quan trực thuộc chính phủ, UBND tỉnh, thành
phố trực thuộc Trung ương quyết định.
Theo lĩnh vực hoạt động trong xã hội của các kết quả đầu tư: Đầu tư phát triển sản
xuất kinh doanh, Đầu tư phát triển khoa học kỹ thuật, Đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng.
Theo đặc điểm hoạt động của các kết quả đầu tư: Đầu tư cơ bản, đầu tư vận hành.
Theo giai đoạn hoạt động của các kết quả đầu tư trong quá trình tái sản xuất xã hội:
Đầu tư lĩnh vực lưu thông dịch vụ, đầu tư sản xuất.
Theo thời gian thực hiện và phát huy tác dụng để thu hồi vốn đã bỏ ra của các kết quả
đầu tư: Đầu tư ngắn hạn, đầu tư trung hạn và đầu tư dài hạn.
Theo quan hệ quản lý của chủ đầu tư: Đầu tư trực tiếp, đầu tư gián tiếp.
Theo nguồn vốn: Vốn huy động trong nước, vốn huy động từ nước ngoài.
Theo vùng lãnh thổ: cách phân loại này phản ánh tình hình đầu tư của từng tỉnh, từng
vùng kinh tế và ảnh hưởng của đầu tư đối với tình hình phát triển kinh tế - xã hội của từng
địa phương
1.4 Đặc điểm của đầu tư phát triển
Hoạt động đầu tư phát triển có những đặc điểm chủ yếu sau:
• Quy mô tiền vốn, vật tư, lao động cần thiết cho hoạt động đầu tư phát triển thường rất
lớn. Vốn đầu tư lớn và nằm khê đọng trong suốt qúa trình thực hiện đầu tư, đây là cái
giá phải trả khá lớn của ĐTPT. Lao động cần sử dụng cho các dự án rất nhiều nhất là
các dự án trọng điểm quốc gia.
• Thời kỳ đầu tư kéo dài: Thời kỳ đầu tư tính từ khi khởi công thực hiện dự án đến khi
dự án hoàn thành và đưa vào hoạt động.
• Thời gian vận hành các kết quả đầu tư kéo dài: Các công trình đầu tư phát triển có giá
trị sử dụng lâu dài, có khi hàng trăm, hàng ngàn năm và thậm chí tồn tại vĩnh viễn như
các công trình kiến trúc nổi tiếng thế giới (Kim Tự Tháp cổ Ai Cập, nhà thờ La Mã ở
Rôm, Vạn lý trường thành ở Trung Quốc…). Đây là những thành tựu to lớn của đầu tư
phát triển.
• Các thành quả của các hoạt động ĐTPT sẽ là các công trình xây dựng sẽ hoạt động ở
ngay nơi mà nó được tạo dựng nên, do đó, các điều kiện về địa lý, địa hình, tập quán
sinh hoạt có ảnh hưởng rất lớn đến quá trình thực hiện đầu tư, vận hành các kết quả
đầu tư của dự án.
• Đầu tư phát triển có rủi ro cao: Do quy mô vốn lớn, thời kỳ đầu tư kéo dài và thời gian
vận hành các kết quả đầu tư cũng kéo dài… nên mức độ rủi ro của hoạt động đầu tư
5

thường cao. Như vậy, để hoạt động đầu tư có hiệu quả cần thực hiện các biện pháp
quản lý rủi ro như: nhận diện rủi ro, đánh giá mức độ rủi ro, xây dựng biện pháp
phòng chống rủi ro.
2. Những nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả đầu tư
Hiệu quả của đầu tư chịu nhiều ảnh hưởng của rất nhiều nhân tố tác động qua lại, đan
xen lẫn nhau. Thực chất, hiệu quả của đầu tư là lợi nhuận do hoạt động đầu tư mang lại. Hay
nói cách khác, các doanh nghiệp chỉ đầu tư khi dự kiến rằng hoạt động đầu tư (xây dựng một
nhà máy mới, mua một nhà máy mới, hay thay thế một dây chuyền công nghệ… ) sẽ tạo ra
cho họ lợi nhuận, nghĩa là họ sẽ thu về được một số tiền lớn hơn số tiền do họ bỏ ra đầu tư.
Điều đó chứng tỏ, hiệu quả của hoạt động đầu tư phụ thuộc vào 3 yếu tố cơ bản là thu nhập,
chi phí và môi trường đầu tư.
2.1 Thu nhập
Ở góc độ vĩ mô (phạm vi toàn bộ nền kinh tế): khi số lượng hàng bán ra tăng lên hay
số “đầu ra” có xu hướng tăng lên sẽ làm tăng tổng sản phẩm quốc nội (GDP) và tăng trưởng
kinh tế, mặt khác theo nguyên tắc gia tốc thì những thay đổi về sản lượng có thể biến thành
những thay đổi lớn hơn về đầu tư và như vậy sẽ làm tăng tỷ lệ đầu tư phát triển trên GDP
tức hiệu quả của đầu tư tăng.
Ở góc độ vi mô: sản phẩm bán được nhiều khiến cho doanh thu bán hàng tăng, khi đó
chi phí cố định không thay đổi mang lại lợi nhuận (lãi ròng) trực tiếp cho doanh nghiệp.
Theo đó, hiệu quả của đầu tư tăng lên tương ứng, tăng vòng quay vốn, rút ngắn thời gian
hoàn vốn, tăng đáng kể các chỉ tiêu NPV, B/C… ngược lại, sau đầu tư mà sản phẩm của
doanh nghiệp bán ra không tăng hoặc tăng chậm, doanh thu bán hàng không cao tức là đầu
tư không hiệu quả.
2.2 Chi phí
Chi phí đầu tư sản xuất là biểu hiện bằng tiền của toàn bộ các hao phí về lao động
sống và lao động vật hoá mà doanh nghiệp chi ra để tiến hành hoạt động sản xuất trong một
chu kỳ kinh doanh nhất định.
Chi phí đầu tư sản xuất có nội dung rất phức tạp với nhiều phương pháp tính khác
nhau,nó có mối quan hệ chặt chẽ với chỉ tiêu kinh tế_kỹ thuật khác, ảnh hưởng đến các chỉ
tiêu đánh giá hiệu quả đầu tư sản xuất:
Lãi suất: trong giai đoạn chuẩn bị đầu tư ngoài các nội dung về thị trường, công nghệ,
quy mô… thì nội dung quan trọng và có ý nghĩa quyết định thực hiện dự án là khả năng huy
động vốn đầu tư. Cung về nguồn vốn đầu tư cho thấy nguồn vốn trong nước có vai trò quyết
6

định, vốn đầu tư nước ngoài là quan trọng, trong đó lãi suất là cầu nối giữa cung và cầu vốn
đầu tư. Có nghĩa là dù nhu cầu vốn đầu tư lớn nhưng lãi suất quá cao thì khả năng cung cấp
vốn đầu tư bị hạn chế, không thoả mãn được nhu cầu về vốn đầu tư.
Thuế: một yếu tố chi phí quan trọng khác ảnh hưởng đến hiệu quả kinh tế đầu tư đó là
thuế. Trong những năm gần đây, thực hiện đổi mới nền kinh tế, chính sách thuế của Việt
Nam thể hiện rõ quan điểm ưu tiên cho hoạt động đầu tư, miễn giảm 50% thuế doanh thu từ
1-2 năm, thuế lợi tức doanh nghiệp từ 2-4 năm đối với những cơ sở mới thành lập và đi vào
sản xuất. Đặc biệt là đối với việc đầu tư nhằm đồng bộ hoá dây chuyền công nghệ và hiện
đại hoá máy móc thiết bị. Thể hiện, giảm 100% thuế nhập khẩu đối với nhập khẩu máy móc
thiết bị, dây chuyền công nghệ trọn bộ (không tính thuế doanh thu đối với thiết bị trọn bộ đi
liền với công trình xây dựng căn bản …). Điều đó đã thực sự mang lại hiệu quả cho các nhà
đầu tư, đồng thời khuyến khích đầu tư, đổi mới công nghệ, áp dụng những thành tựu khoa
học kỹ thuật tiên tiến vào sản xuất kinh doanh.
2.3 Môi trường đầu tư
- Ổn định về chính trị xã hội: chế độ chính trị xã hội của một quốc gia ổn định trong một
thời gian dài sẽ tạo lòng tin cho các nhà đầu tư, đây là điều kiện tiên quyết cho mọi ý định
và hành vi đầu tư. An toàn về vốn đòi hỏi môi trường kinh tế vĩ mô ổn định, không gặp
rủi ro do các yếu tố chính trị xã hội hay môi trường pháp lý.
- Chế độ chính sách quản lý đầu tư: nó có thể gây ra nhiều thất thoát, lãng phí lớn khi đồng
vốn đầu tư bỏ ra không tương xứng với giá trị đầu tư làm cho đầu tư kém hiệu quả. Nó
tác động trực tiếp đến chất lượng công trình xây dựng cơ bản, làm giảm tuổi thọ của các
dự án, không đáp ứng đầy đủ chỉ tiêu hiệu quả đầu tư. Đồng thời cũng tác động trực tiếp
lên môi sinh, môi trường (có những dự án đầu tư mang lại hiệu quả kinh tế nhưng làm tác
hại lớn đến môi trường: chất thải, khí độc…)
- Chính sách đổi mới công nghệ: nó ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả đầu tư chiều sâu, nếu
không có chính sách công nghệ quốc gia phù hợp thì sẽ bị lệ thuộc về công nghệ, gây
lãng phí vốn…
- Hệ thống thông tin: hệ thống thông tin giúp các nhà đầu tư nắm bắt được nhu cầu của sản
phẩm và các sự phát triển của khoa học công nghệ trên thế giới … để các nhà đàu tư có
quyết định hiệu quả và chính xác.
Tóm lại, hiệu quả đầu tư chịu tác động của nhiều nhân tố. Muốn nâng cao hiệu quả
đầu tư trước hết ta cần phải nhận thức đầy đủ và đúng đắn về thực chất của các nhân tố tác
động để từ đó có những biện pháp hữu hiệu nhằm hạn chế tối đa những ảnh hưởng tiêu cực,
thúc đẩy những ảnh hưởng tích cực, mang lại hiệu quả đầu tư tối ưu cho doanh nghiệp…
7

II. NỘI DUNG CỦA ĐẦU TƯ CHIỀU RỘNG, ĐẦU TƯ CHIỀU SÂU VÀ MỐI
QUAN HỆ ĐTCR VÀ ĐTCS
1. Đầu tư chiều rộng
1.1 Khái niệm
Đầu tư chiều rộng là hình thức đầu tư trên cơ sở cải tạo và mở rộng cơ sở vật chất kỹ
thuật hiện có, xây dựng mới nhưng với kỹ thuật công nghệ không đổi.
1.2 Nội dung của đầu tư chiều rộng
Đầu tư chiều rộng là đầu tư xây dựng mới nhà cửa, cấu trúc hạ tầng theo thiết kế được
phê duyệt lần đầu làm tăng thêm lượng tài sản vật chất tham gia vào quá trình sản xuất kinh
doanh. Tuy vậy tính kỹ thuật của các công trình tài sản đó vẫn dựa trên những thiết kế có sẵn
chưa được cải tạo và hiện đại hoá.
Đầu tư chiều rộng là hoạt động mua sắm máy móc thiết bị để đổi mới thay thế cho
những thiết bị cũ theo một dây chuyền công nghệ đã có từ trước.
Đầu tư chiều rộng là mở rộng quy mô sản xuất mà không làm tăng năng suất lao động.
Đó là đầu tư cho cả bốn yếu tố của đầu vào là lao động, vốn, công nghệ và tài nguyên một
cách tương xứng như nhau, theo một tỷ lệ như cũ để sản xuất theo công nghệ hiện tại.
Như vậy thực chất của đầu tư chiều rộng là để mở rộng quy mô sản xuất nhằm sản
xuất một khối lượng sản phẩm lớn hơn nữa trên cơ sở xây dựng mới thêm các hạng mục
công trình như nhà xưởng sản xuất, thuê thêm nhiều nhân công để đáp ứng khối lượng yêu
cầu tăng thêm của sản xuất và đào tạo cơ bản cho họ
có thể đáp ứng được công việc.
1.3 Ưu, nhược điểm:
1.3.1.Ưu điểm
• Đầu tư chiều rộng thành công tạo ra sự tăng nhanh về số lượng sản phẩm
• Dựa trên cơ sở khoa học công nghệ ban đầu, đầu tư theo chiều rộng không cần tiến
hành nghiên cứu triển khai khoa học công nghệ mới, giảm được chi phí về thời gian
và tiền bạc.
• Đầu tư theo chiều rộng góp phần mở rộng quy mô nhà xưởng của doanh nghiệp ở
nhiều vùng địa phương, góp phần mở rộng thị trường tiêu thụ cũng như tăng khả
năng tiếp cận nguồn nguyên liệu đầu vào.
• Đầu tư theo chiều rộng tạo ra cho nền kinh tế hệ thống công trình xây dựng hoạt
động trong nhiều năm, tăng việc làm, giảm thất nghiệp.
8

1.3.2.Nhược điểm
• Đầu tư theo chiều rộng có thời gian dài, vốn nằm khê đọng lâu trong suốt quá trình
thực hiện đầu tư, nên chậm thu hồi vốn, độ rủi ro cao.
• Đầu tư theo chiều rộng làm gia tăng số lượng sản phẩm nhưng không làm tăng khả
năng cạnh tranh của sản phẩm, không làm tăng năng suất lao động.
• Lợi nhuận thu được từ đầu tư theo chiều rộng chủ yếu nhờ tăng số lao động sống
do vậy doanh nghiệp phải tuyển thêm nhiều lao động.
• Nếu chỉ đầu tư theo chiều rộng thì nền kinh tế khó có thể có được sự tăng tốc và
khó đạt hiệu quả cao.
1.4 Vai trò của đầu tư theo chiều rộng
Đầu tư theo chiều rộng có vai trò hết sức quan trọng.
Đối với toàn bộ nền kinh tế: Đầu tư theo chiều rộng là nhân tố làm tăng quy mô của
nền kinh tế, tạo đà cho nền kinh tế tăng trưởng với quy mô lớn hơn trước trên cơ sở xây
dựng mới và mở rộng nhiều vùng kinh tế, nhiều khu, cụm công nghiệp trên khắp cả nước.
Do đó nó còn thúc đẩy quá trình chuyển dịch cơ cấu vùng kinh tế, thúc đẩy, tạo điều kiện và
hỗ trợ các vùng kinh tế chậm phát triển, vùng sâu vùng xa được tham gia vào quá trình phát
triển kinh tế của đất nước một cách tích cực hơn, mạnh mẽ hơn.
Đối với các doanh nghiệp: Đầu tư chiều rộng đi cùng với việc có thêm nhiều cơ sở
sản xuất kinh doanh được xây dựng thêm khiến cho quy mô sản xuất của các doanh nghiệp
được mở rộng, đưa năng suất tăng lên cho phép khai thác hiệu quả theo quy mô. Nó còn góp
phần tạo ra nhiều việc làm mới, giải quyêt công ăn việc làm cho người lao động ở các địa
phương; làm tăng doanh thu của các doanh nghiệp, góp phần làm tăng ngân sách nhà nước,
đóng góp vào đà tăng trưởng chung của nền kinh tế. Đầu tư chiều rộng có hiệu quả càng
nhiều thì doanh nghiệp càng có điều kiện về vốn, lao động tài nguyên, công nghệ để phát
triển sản xuất.
2. Đầu tư theo chiều sâu
2.1 Khái niệm:
Đầu tư theo chiều sâu là hình thức đầu tư cải tạo, mở rộng, nâng cấp thiết bị hoặc
đầu tư đổi mới dây truyền công nghệ trên cơ sở kỹ thuật công nghệ hiện đại nhằm nâng cao
năng suất, hạ giá thành sản phẩm, nâng cao hiệu quả đầu tư.
2.2 Nội dung và đặc điểm của đầu tư theo chiều sâu:
2.2.1.Nội dung đầu tư theo chiều sâu
9

Đầu tư chiều sâu nhằm làm tăng năng suất lao động. Đó là việc cải tạo nâng cấp, đồng
bộ hoá, hiện đại hoá dây chuyền công nghệ hiện có thay thế dây chuyền công nghệ cũ. Đầu
tư theo chiều sâu là hình thức đầu tư vào các yếu tố sau: đầu tư nguồn nhân lực, đào tạo
công nhân nâng cao trình độ để họ có thể thích ứng với công nghệ mới( có thể đào tạo trực
tiếp tại các doanh nghiệp hoặc liên kết đào tạo với các trung tâm dạy nghề, các trường kỹ
thuật); trang bị thêm máy móc; sử dụng thêm các loại nguyên liệu đầu vào mới hay công
nghệ mới để tăng sản lượng, giảm chi phí sản xuất với đội ngũ công nhân hiện tại.
Thật vậy, với sự hội nhập và toàn cầu hoá nền kinh tế hiện nay, các doanh nghiệp phải
cạnh tranh với nhau để chiếm lĩnh được các thị trường, thị phần trong nước và quốc tế. Tức
là sản phẩm của họ phải được người tiêu dùng chấp nhận hơn các sản phẩm cùng loại khác
trên thị truờng. Để làm được điều đó các doanh nghiệp không còn cách nào khác là phải
tăng cường cải tạo, nâng cấp, đổi mới dây truyền công nghệ hiện có. Chỉ có thay đổi công
nghệ hiện đại mới làm cho năng suất lao động tăng, hạ giá thành sản phẩm, cải tạo được
mẫu mã sản phẩm, thu hút được người tiêu dùng, tăng đuợc doanh thu và nâng cao được
hiệu quả đầu tư.
Đầu tư phát triển nguồn nhân lực:Đầu tư chiều sâu bao gồm hoạt động phát triển
nguồn nhân lực và đầu tư để tổ chức lại bộ máy quản lý, phương pháp quản lý. Chất lượng
nguồn nhân lực và hiệu quả của bộ máy quản lý là một nhân tố hết sức quan trọng, quyết
định cho hiệu quả sản xuất kinh doanh. Nếu một doanh nghiệp có đội ngũ nhân viên có trình
độ chuyên môn cao và dây truyền công nghệ hiện đại thì doanh nghiệp sản xuất được sản
phẩm có chất lượng cao đáp ứng nhu cầu nguời tiêu dùng và thu đuợc lợi nhuận cao. Nhưng
nếu trình độ chuyên môn thấp sẽ không thể tiếp nhận công nghệ hiện đại dẫn tới làm thất
thoát lãng phí vốn đầu tư. Do đó, thành công thực sự của một doanh nghiệp là phải biết kết
hợp chặt chẽ giữa trình độ năng lực của nhân viên và dây truyền công nghệ hiện có.
Đầu tư phát triển bộ máy quản lý và phương pháp quản lý là cách tốt nhất để hạn chế
thất thoát lãng phí trong đầu tư nhất là đầu tư bằng vốn ngân sách nhà nước. Thật vậy, với
lợi thế của đội ngũ gần 300.000 doanh nghiệp đủ mọi thành phần, một nền kinh tế có tốc độ
tăng trưởng đứng vào hàng cao nhất thế giới, với đội ngũ nhân lực trẻ, nhiều tiềm năng về
khoáng sản, dịch vụ, vận tải…là những lợi thế cần khai thác. Mặt khác, khi Việt Nam đã là
thành viên của WTO và muốn duy trì tốc độ phát triển nhanh, bền vững chúng ta cần một hệ
thống luật pháp chặt chẽ, minh bạch, ổn định, tôn trọng và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của
người kinh doanh.
2.2.2.Đặc điểm của đầu tư theo chiều sâu:
10

Đầu tư theo chiều sâu phải gắn với công nghệ và đổi mới công nghệ. Hay nói một
cách khác nội dung chủ yếu của đầu tư chiều sâu là đổi mới công nghệ, nâng cao trình độ sử
dụng máy móc, thiết bị, công nghệ mới. Tuy nhiên không thể đồng nhất được hai khái niệm
đó mà chỉ có thể hiểu đầu tư chiều sâu và đổi mới công nghệ có quan hệ mật thiết, hữu cơ và
luôn luôn đi liền với nhau. Đặt vấn đề đầu tư chiều sâu nhằm mục đích tạo ra năng lực sản
xuất mới bằng cách áp dụng biện pháp và quy trình tiến bộ hơn, nâng cao chất lượng sản
phẩm hay đầu tư vào khâu trọng yếu trong quá trình sản xuất ra sản phẩm… tất cả những
điều đó đều là kết quả cụ thể của đổi mới công nghệ. Đầu tư chiều sâu là nhân tố quyết định
đổi mới công nghệ, tạo điều kiện và khả năng cho đổi mới công nghệ. Đổi mới công nghệ là
nội dung, phương thức tiến hành hoạt động đầu tư chiều sâu có hiệu quả.
Với đầu tư chiều sâu thì tốc độ tăng vốn lớn hơn tốc độ tăng về lao động trong điều
kiện nước ta và các đang phát triển trên thế giới thì sức ép về lao động lại là vấn đề cấp
bách. Đặc điểm này đòi hỏi phải lựa chọn phương án đầu tư sao cho vừa kết hợp được công
nghệ truyền thống với công nghệ hiện đại vừa giải quyết công ăn việc làm cho người lao
động và tăng trưởng kinh tế.
Đầu tư chiều sâu làm giảm chi phí sản xuất tăng năng suất lao động và nâng cao hiệu
quả đầu tư
- Thông thường đầu tư chiều sâu được thực hiện theo trọng điểm, do đó chỉ tập trung
vào một số yếu tố nhất định như đào tạo nâng cao tay nghề cho người lao động, trang bị
thêm máy móc, thay thế các nguyên liệu đầu vào mới hay áp dụng công nghệ mới.
- Thời gian thực hiện đầu tư chiều sâu tương đối ngắn so với đầu tư chiều rộng do
khối lượng công việc ít đa dạng hơn. Do đó hình thức đầu tư theo chiều sâu ít mạo hiểm hơn
và có độ rủi ro thấp hơn so với đầu tư theo chiều rộng.
- Do chỉ tập trung đầu tư cho một số hạng mục công trình cho nên hình thức này sẽ
thuận lợi hơn cho việc quản lý; tuy nhiên do công việc có tính phức tạp về mặt công nghệ
cho nên đòi hỏi phải thi công với kỹ thuật cao.
- Đầu tư theo chiều sâu thu hồi vốn nhanh: Thông thường trong quá trình thực hiện
đầu tư việc sản suất vẫn có thể song song, thêm vào đó do khối lượng vốn đầu tư tương đối
nhỏ khiến cho việc thu hồi vốn diễn ra nhanh chóng.
2.3 Sự cần thiết khách quan phải có đầu tư theo chiều sâu:
Tiến bộ công nghệ là yếu tố cần thiết khách quan cho tăng trưởng bền vững hay tăng
chất lượng của tăng trưởng kinh tế. Đó là do tiến bộ công nghệ làm tăng hiệu quả sử dụng
các loại tài sản vốn và qua đó làm tăng năng suất lao động. Đối với các nước nghèo, sản
11

phẩm sản xuất ra sẽ không có khả năng cạnh tranh trên thị trường trong và ngoài nước nếu
như sử dụng công nghệ trình độ lạc hậu.
Trước xu hướng toàn cầu hoá các nước đang phát triển, nhất là nước nghèo, có nhiều
cơ hội để nhập công nghệ từ các nước phát triển, đặc biệt là thông qua con đường đầu tư
trực tiếp nước ngoài và tự do hoá thương mại. Quá trình toàn cầu hoá cũng làm cho các nền
kinh tế ngày càng phụ thuộc lẫn nhau hơn, thúc đẩy sự hình thành các liên minh chiến lược,
gia tăng xu hướng hợp nhất và mua đứt của các công ty xuyên quốc gia. Các tập đoàn lớn đó
đóng vai trò then chốt trong truyền bá kiến thức, thông tin, và chuyển giao công nghệ trên
thế giới. Tuy nhiên tốc độ phổ biến và chuyển giao công nghệ sẽ nhanh hơn nếu như trình độ
lao động hay vốn con người cũng tăng cả về số lượng và chất lượng. Đó là một thách thức
lớn đối với các nước nghèo nếu như các nước này không có khả năng tiếp thu kiến thức và
tiến bộ công nghệ mới và điều đó sẽ bất lợi cho tăng trưởng dài hạn của các nước nghèo.
Như vậy đầu tư chiều sâu để phát triển kinh tế của Việt Nam là vô cùng quan trọng và cấp
thiết vì nó quyết định sự tăng trưởng trong dài hạn của đất nước.
Hiện nay một chiến lược quan trọng trong quá trình CNH-HĐH đất nước là chú trọng
phát triển các doanh nghiệp vừa và nhỏ, nhưng trong quá trình thực hiện có vấn đề tồn tại:
thị trường hạn hẹp, không ổn định, vốn ít, kỹ thuật công nghệ lạc hậu. Ngược lại do vốn ít
nên không có khả năng thay thế công nghệ mới, do đó sản phẩm không có khả năng cạnh
tranh trên thị trường và cũng không có thị trường. Bởi vậy cần thiết phải đầu tư theo chiều
sâu, phát triển năng lực sản xuất nhằm nâng cao năng xuất, hạ giá thành sản phẩm để sản
phẩm có thể chiếm được cảm tình của người tiêu dùng trên thị trường và có thể chiến thắng
được trong cạnh tranh.
Đường lối phát triển kinh tế của nước ta là tiến hành CNH-HĐH với phương châm lấy
khoa học công nghệ làm nền tảng, lấy hiệu quả KT-XH làm tiêu chuẩn cơ bản để xác định
phương hướng phát triển. Do đó cần thiết phải đầu tư theo chiều sâu, coi đó là động lực trực
tiếp thúc đẩy CNH-HĐH.
ĐTCS nhằm khai thác tối đa khả năng hiện có của doanh nghiệp, rút ngắn khoảng
cách tiến tới kỹ thuật sản xuất tiên tiến, công nghệ hiện đại, đạt hiệu quả KT-XH cao nhất,
tạo ra một cơ cấu kinh tế hợp lý của nền sản xuất hiện đại phù hợp yêu cầu về trình độ tăng
trưởng trong những năm tiếp. Đầu tư theo chiều sâu là chiến lược tồn tại, phát triển lâu dài
của doanh nghiệp. Sau một thời gian mở rộng sản xuất kinh doanh nhằm chiếm lĩnh một thị
phần lớn hơn của sản phẩm trên thị trường, hay sau nhiều chu kì kinh doanh máy móc thiết
bị của doanh nghiệp đã bị hao mòn thì các doanh nghiệp đều cần phải tiến hành đầu tư chiều
sâu nhằm đổi mới lại thiết bị, tăng cường hàm lượng công nghệ, kỹ thuật cho các yếu tố đầu
vào. Có như thế sản phẩm của doanh nghiệp làm ra mới luôn luôn được đổi mới và nâng cao
12

về chất lượng, qua đó mới có thể cạnh trạnh được với các đối thủ và có được chỗ đứng vững
chắc trên thị trường.
Nhờ đầu tư chiều sâu thì doanh nghiệp có thể nâng cao năng suất lao động, nâng cao
chất lượng sản phẩm, do đó có điều kiện giảm chi phí sản xuất, hạ giá thành sản phẩm nhờ
đó nâng cao được khả năng cạnh tranh của sản phẩm trên thương trường.
3. Mối quan hệ giữa đầu tư theo chiều rộng và đầu tư theo chiều sâu.
3.1. ĐTCR là nền cơ sở, là bước đi đầu tiên để đầu tư chiều sâu.
Để có thể đi vào hoạt động sản xuất kinh doanh thì bất kỳ doanh nghiệp nào cũng
cần có được một nền tảng cơ bản. Nền tảng cơ bản đó bao gồm hệ thống nhà xưởng, cơ sở
hạ tầng, máy móc trang thiết bị, công nhân lao động, đội ngũ cán bộ quản lý điều hành…
Những hoạt động này đòi hỏi một lượng vốn đầu tư ban đầu lớn. Do đó các doanh nghiệp
trong thời gian đâu thành lập thường có quy mô vừa và nhỏ. Trong quá trình hoạt động sản
xuất kinh doanh, doanh nghiệp sẽ tích luỹ để có vốn tiếp tục đầu tư. Lúc này, doanh nghiệp
cần tiến hành đầu tư chiều rộng để mở rộng hoạt động sản xuất của mình, củng cố vị trí của
mình trên thị trường. Sau khi đã có được một nền tảng vững chắc, một vị thế tốt trên thị
trường thì việc nâng cao hiệu quả sản xuất là rất cần thiết. Trên nền tảng có được thông qua
hoạt động đầu tư theo chiều rộng, doanh nghiệp sẽ tiến hành đầu tư theo chiều sâu như hiện
đại hoá, đổi mới công nghệ, áp dụng khoa học công nghệ tiên tiến, đào tạo nâng cao trình độ
tay nghề cũng như trình độ quản lý điều hành…Những hoạt động này chỉ có thể tiến hành
khi đã có được một nền tảng vững chắc. Vì vậy, đầu tư chiều rộng đóng một vai trò rất lớn
đối với hoạt động đầu tư chiều sâu, nó là nền tảng, là cơ sở để hoạt động đầu tư chiều sâu có
hiệu quả.
Nếu xét cụ thể đối với một doanh nghiệp trẻ, mới thành lập thì đầu tư chiều rộng
chiếm chủ yếu bởi doanh nghiệp cần chú trọng xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật cơ bản để
có thể tiến hành sản xuất. Tuy nhiên không phải vì thế mà sản phẩm của các doanh nghiệp
trẻ kém tính cạnh tranh hơn, bởi họ là những người đi sau có cơ hội áp dụng những công
nghệ tiên tiến hơn, xây dựng cơ sở ban đầu hoàn thiện và đồng bộ hơn. Chính vì vậy, lợi thế
này sẽ giúp các doanh nghiệp trẻ sau này tiến hành đầu tư chiều rộng có hiệu quả hơn.
Đối với một doanh nghiệp đã có vị thế trên thị trường thì việc kết hợp giữa đầu tư
theo chiều rộng và đầu tư theo chiều sâu một cách hợp lý sẽ đem lại hiệu quả cao cho hoạt
động của mình. Quá trình hoạt động lâu dài sẽ khiến máy móc trang thiết bị của doanh
nghiệp bị hao mòn vô hình và hữu hình. Điều này là không thể tránh khỏi. Vì vậy, doanh
nghiệp cần bỏ vốn đầu tư thay thế máy móc, thiết bị cũ, tu sửa, cải tạo nhà xưởng…Sự tiến
bộ của khoa học công nghệ cùng sự tăng lên của thu nhập người tiêu dùng đòi hỏi sản phẩm
13

làm ra phải cải tiến về mẫu mã cũng như chất lượng và giá cả. Do đó việc duy trì một công
nghệ quá lâu sẽ khiến sản phẩm của doanh nghiệp không thể đáp ứng được yêu cầu ngày
càng cao của khách hàng, khó cạnh tranh với các sản phẩm cùng loại trên thị trường của các
doanh nghiệp mới có công nghệ tiên tiến. Tình hình cạnh tranh ngày càng gay gắt đó của thị
trường buộc doanh nghiệp phải có sự thay đổi trong công nghệ cũng như trong quản lý hay
nâng cao trình độ công nhân…để từ đó có khả năng tăng năng suất lao động, hạ giá thành
sản phẩm. Tóm lại, doanh nghiệp phải kết hợp một cách khoa học và khéo léo đầu tư theo
chiều rộng và đầu tư theo chiều sâu để đem lại lợi ích lâu dài cho doanh nghiệp.
3.2. Đầu tư chiều sâu tiếp tục tạo tiền đề để đầu tư chiều rộng ở những phương diện
mới.
Đầu tư chiều sâu là động lực thúc đẩy doanh nghiệp tiếp tục sản xuất, tiến hành đầu
tư theo chiều rộng. Khi doanh nghiệp đầu tư theo chiều sâu thành công, doanh nghiệp sẽ bắt
kịp về trình độ khoa học công nghệ hiện đại, nâng cao chất lượng sản phẩm, hạ giá thành
cũng như hoàn thiện hơn công tác quản lý trong doanh nghiệp góp phần tăng khả năng cạnh
tranh trên thị trường. Một nền tảng mới được thiết lập đòi hỏi doanh nghiệp có sự củng cố,
mở rộng hơn nữa những gì đã làm được. Vì vậy lúc này đến lượt đầu tư chiều rộng cần được
tiến hành.
Với nền tảng mới do đầu tư chiều sâu tạo ra, đầu tư chiều rộng sẽ được tiến hành
trên những phương diện mới, đưa doanh nghiệp lên vị thế mới với trình độ cao hơn. Đầu tư
theo chiều sâu có hiệu quả sẽ tạo điều kiện thuận lợi để doanh nghiệp có thể đầu tư nghiên
cứu và sản xuất các sản phẩm mới hoặc các lĩnh vực kinh doanh có tiềm năng; tạo đà cho
doanh nghiệp có thể chuyển từ đơn sản phẩm thành đa sản phẩm hay từ đơn lĩnh vực thành
đa lĩnh vực, qua đó doanh nghiệp lại tiếp tục đầu tư theo chiều rộng trên những phương diện
mới. Và từ đó, doanh nghiệp có thể khẳng định được vị thế của mình trên thị trường, duy trì
tốc độ tăng trưởng, đồng thời không ngừng phát triển cả về chiều sâu lẫn chiều rộng. Nhu
cầu của thị trường là rất đa dạng, biến động, yêu cầu ngày càng cao về mọi mặt nên đòi hỏi
doanh nghiệp phải luôn linh hoạt trong vấn đề phối kết hợp đầu tư theo chiều rộng và theo
chiều sâu.
3.3. Đầu tư chiều sâu và đầu tư chiều rộng không tách rời nhau, đan xen và bổ sung
lẫn nhau trong quá trình thực hiện chiến lược đầu tư phát triển của doanh nghiệp
và đầu tư chiều sâu là chiến lược lâu dài của doanh nghiệp.
Đầu tư chiều rộng và đầu tư chiều sâu có mối quan hệ tác động qua lại, hỗ trợ nhau.
Đầu tư theo chiều rộng sẽ tạo ra cơ sở nền tảng để tiến hành đầu tư chiều sâu. Đến lượt mình
thì đầu tư chiều sâu lại thúc đẩy hoạt động đầu tư chiều rộng. Hai hoạt động này không thể
14

Xem chi tiết: Mối quan hệ giữa đầu tư chiều rộng và đầu tư chiều sâu