HÂ NƯÅI – VÙN HOẤ VÂ PHONG TC (phêìn 2) 5
HTTP://ebooks.vdcmedia.com
ÚÃã àïìn Àïå Tam (Nam Àõnh) cng cố hoẩt cẫnh ba cư gấi khoẫ thên.
Tốc hổ àïìu dâi nhû huìn thoẩi. Hai cư àûáng nghiïng, mưåt cư àûáng
thùèng, chđnh diïån. Tay cư cêìm hoa sen che àêåy chưỵ thúm tho nhêët trong
cú thïí. Cố anh châng mùåc ấo thng xïnh xang nùỉm tay cư, mưåt tay súâ v
cư, àïí cng ài vâo vơnh hùçng. Lẩi cố thïm cẫ nhûäng cẫnh vïì cấc trô tònh
ấi. úã àònh Ph Lậo cố cẫnh ngûúâi ph nûä ngưìi xưím, khoẫ thên thïí hiïån
mưåt trûä lûúång nưìng êëm vâ ên cêìn thêìn thấnh vư biïn ca ngûúâi àân bâ.
Sëi tốc dâi chẫy vùỉt qua ngûåc bïn phẫi, lưå ra cấi bng núã trôn àêìy.
Nâng nùång nïì, chêåm chẩp, nhu mò mâ nưíi loẩn. Nâng vûâa lâ tđn ngûúäng
vûâa lâ ûúác mú. Cố bûác chẩm lẩi rêët “hiïån àẩi”. ÚÃã àïìn Ph Lậo cố cẫnh
ngûúâi àân bâ (nûä thêìn) nùçm ngûãa, vấy cën lïn têån ngûåc, hai chên dâi
dẩng ra, qúåp lêëy hai bïn hưng ngûúâi tònh. Xung quanh lâ àân, sấo vếo
von. Andrế Malraux, nhâ vùn hoấ Phấp tûâng nối: mẫnh gưỵ àiïu khùỉc
àểp xùỉn ra nhûäng miïëng ngon cho cåc àúâi.
Vêỵn côn nhiïìu nhûäng “miïëng ngon” nûäa úã rẫi rấc quanh cấc lâng
xốm Viïåt Nam ca chng ta. Mong sao cấc nhâ nghïå thåt súám sûu têìm,
ghi chếp, giûä gòn, bẫo quẫn, hổc têåp vâ phc hưìi lẩi bưå mùåt vưën cố ca
chng, rưìi lâm sûu têåp vâ phất triïín chng Cấc bêåc cha ưng, tưí tiïn
ngây xûa àậ àïí lẩi “lưåc” cho chng ta.
Mưỵi mưåt nghïå thåt cho ta nhûäng giấ trõ vùn hoấ khấc nhau tu
theo phûúng tiïån chuín tẫi ca nố. Khưng nhû vùn hổc nghïå thåt,
chẩm khùỉc biïíu thõ nhûäng nết cẫm àưång riïng biïåt ca tẩo hònh. Chẩm
khùỉc lâ ẫo thåt. Nhâ thû Phấp Beaudelaire nối: “Bưå phêån chẩm khùỉc
thânh Cưng lâ mưåt thûá tưn giấo”. Chđnh vò vêåy mâ nhûäng bûác chẩm khùỉc
úã mưåt sưë àònh, cha Viïåt Nam àậ àûúåc liïåt vâo nhûäng tấc phêím bêët tûã
Chng lưi cën cẫ àưi mùỉt, trđ thưng minh vâ àưìng thúâi cẫ trấi tim
nhûäng ngûúâi xem. Chng cố thïí khïu gúåi nhûäng tònh cẫm khấc nhau
trong con ngûúâi, rưìi àûa con ngûúâi “àïën vúái nhûäng tûúãng cao hún.
Nhiïìu nhâ nghiïn cûáu vùn hoấ nûúác ngoâi àïën Viïåt Nam àïìu
khưng “bỗ qua cú hưåi àïën thùm cấc àònh, cha Viïåt Nam. Hổ câng khưng
bỗ qua cấi dõp may àùåc biïåt àïí cố thïí ch àïën nhûäng mẫnh chẩm khùỉc
trong cấc àònh cha Viïåt Nam. Gêìn àêy, tiïën sơ m hổc Samody
L KHÙỈC CUNG 6
HTTP://ebooks.vdcmedia.com
(Inàưnïxia) àậ nối: “Tưi may mùỉn àûúåc àïën vúái cấc bûác chẩm khùỉc ca
cấc àònh, àïìn Viïåt Nam. Thêåt quấ chûâng àưåc àấo. Tưi ài nhiïìu nûúác,
khưng àêu lẩi cố nhûäng bûác chẩm trưí cố àêìy nhûäng nết tiïu biïíu, àẩo vâ
àúâi cûá qn qụåt lêëy nhau, rưìi ca hất lïn nhû vêåy. Chng sinh àưång, cố
dông chẫy tung hoânh ngưín ngang mâ nghïå sơ. Chng vûâa cố tiïët têëu
vûâa co gian àiïåu ca v tr.
HÂ NƯÅI – VÙN HOẤ VÂ PHONG TC (phêìn 2) 7
HTTP://ebooks.vdcmedia.com
HƯÅI ÀỊNH MAI ÀƯÅNG VÂ HOÂNG MAI
Lâng Mai Àưång vâ lâng Hoâng Mai thåc qån Hai Bâ Trûng. Hưåi
múã vâo nhûäng ngây 3, 4, 6 thấng giïng êm lõch. Cố nùm lẩi tưí chûác vâo
ma thu tûâ ngây 10 -12 thấng 8 êm lõch. Àònh Mai Àưång vâ àònh Hoâng
Mai úã gêìn nhau. Àònh Mai Àưång thúâ tûúáng Tam Trinh lâ mưåt danh
tûúáng chó huy ca phong trâo khúãi nghơa Hai Bâ Trûng àậ tûâng chiïu
mưå trai trấng Mai Àưång lïn Hất Mưn t nghơa (khoẫng nùm 40 - 43 sau
cưng ngun). Àònh Hoâng Mai thúâ vộ tûúáng Trêìn Khùỉc Chên lâ vộ
tûúáng tâi hoa, lâ vïå sơ mâ cng lâ ngûúâi u ca Huìn Trên Cưng cha
1603 -1605). Ưng cng vúái nâng àậ cố cưng lúán vúái àêët nûúác, àậ cng trẫi
qua nhûäng giúâ pht bi hng ca lõch sûã. Hổ àậ dïåt nïn mưåt thiïn tònh sûã
nưíi tiïëng mn àúâi. Lâng Mai Àưång vâ lâng Hoâng Mai vưën lâ trẩi êëp
mâ vua ban choTrêìn Khùỉc Chên. Ưng cng àûúåc phong lâ Thânh Hoâng
ca cẫ hai lâng nây. Vïì sau, àònh Mai Àưång thúâ tûúáng Tam Trinh vâ
àònh Hoâng Mai thúâ vộ tûúáng hổ Trêìn. Cẫ hai võ thêìn àïìu lâ vộ tûúáng
nïn nhên dên trong êëp cng cố àûúåc tinh thêìn thûúång vộ. Thêìn Tam
Trinh lâ trẩng vêåt. Trẩi êëp cố nhiïìu vûúân mú lúán nïn cố nghïì nêëu rûúåu
(Kễ Mú). Ngûúâi ta cêët rûúåu mú tưët nhêët àïí cng Thânh Hoâng vâ àïí
dng trong nhûäng ngây lïỵ hưåi. Hổ lêëy nûúác sưng Hưìng cưåi ngìn vïì, tinh
lổc rưìi nêëu rûúåu.
Vïì phêìn tïë lïỵ hai võ thêìn, vêỵn àêìy à têët cẫ mổi nghi thûác ấp dng
cho nhûäng àấm tïë lïỵ vâ rûúác xấch ca cấc hưåi lâng quan trổng khấc.
Nhûng, trûúác tiïn lâ rûúác bâi võ ca Thânh Hoâng lâng Hoâng Mai lïn
àònh Mai Àưång rưìi tûâ Mai Àưång rûúác ài. Àấm rûúác cố 3 kiïåu ài khc
khuu quanh trẩi êëp, men theo búâ song Tư Lõch rưìi lïn gêìn mùåt àï sưng
Hưìng. Àấm rûúác dûâng lẩi úã Trẩi Nhận. Mưåt sưë châng trai khiïng ba choế
àûång nûúác cố mêëy dẫi dêy àỗ lïn mùåt àï rưìi ài xëng phđa sưng, lêëy nûúác
sưng Hưìng cho vâo choế rưìi khiïng vïì, àùåt cấc choế nûúác lïn ba chiïëc
kiïåu rưìi rûúác trúã vïì lâng Mai Àưång. Àïën àïm, hai kiïåu thúâ nam tûúáng
L KHÙỈC CUNG 8
HTTP://ebooks.vdcmedia.com
vêỵn do cấc àư nam khiïng. Côn kiïåu ca nûä tûúáng lẩi do hai mûúi cư gấi
thay nhau vûâa khiïng, vûâa ma xinh tiïìn. Nhûäng Cư gấi nây, vêën khùn,
tốc bỗ ài gâ, ấo dâi xanh àỗ, vẩt thùỉt c êëu. Àấm rûúác ài àûúåc mưåt
àoẩn lẩi nghó àïí cấc àư vêåt biïíu diïỵn, cấc vộ sơ ài mưåt bâi quìn vâ àêëu
trung bònh tiïn. Mưỵi àêëu sơ cêìm mưåt chiïëc gêåy dâi 4 m àêëu vúái nhau.
Gêåy bùçng gưỵ àỗ hưìng, àêìu cố bõt bưng vâ vẫi àïí àïì phông nïëu cố àêm
trng thò ngûúâi bõ àêm cng khưng bõ nguy hiïím. Cấc àư vêåt nây àậ
àûúåc chổn trong nhiïìu lô. Hổ ùn mùåc gổn gâng, mùåc qìn chûá khưng
àống khưë vò cố thúâ nûä tûúáng. Àấm rûúác nghi ngt khối hûúng. Mổi ngûúâi
reo hô khi àûa àûúåc cấc kiïåu vïì àònh Mai Àưång. Sau khi Thấnh àậ trúã vïì
àònh, mổi ngûúâi mûâng chuën rûúác thùỉng lúåi. Mưåt tưëp mang bâi võ ca
thấnh lâng Hoâng Mai trẫ vïì cho Hoâng Mai
Hưåi àûúåc tưí chûác úã cẫ hai àònh. Cố rêët nhiïìu trô chúi nhû: hất trưëng
qn lâ kiïíu hất dên ca vâ àưëi àấp giûäa bïn nam vâ bïn nûä cố àiïím nhõp
bùçng nhûäng tiïëng thònh thng thònh. Khi thẫ diïìu bùỉt båc mưỵi chiïëc
diïìu phẫi mùỉc 3 ưëng sấo trúã lïn. Diïìu phẫi lïn cao àûáng. Hònh dấng phẫi
àểp tiïëng sấo phẫi hay vâ phong ph. Thi thẫ chim bưì cêu cng rêët hay.
Lưìng chim gưìm 10 chim. Khi thẫ ra, chim phẫi bay tûâ thêëp àïën cao cho
túái chûâng 300m, phẫi bay cng mưåt lc vâ bay gêìn nhau thânh àân. Con
nâo cng vêỵy àïìu hai cấnh. Chim bay àïën lc khưng nhòn thêëy nûäa rưìi
lẩi cng àân trúã lẩi vúái bu chim dûúái àêët. Ch chim lẩi nhưët cấc ch vâo
bu, båc chùåt lẩi àem vïì. Cấc trô chúi àïìu cố giẫi thûúãng Hưåi àònh lâng
úã lâng Mai Àưång vâ lâng Hoâng Mai lâ mưåt trong nhûäng hưåi lïỵ tiïu biïíu
vâ àùåc sùỉc ca àònh lâng Viïåt Nam.
HÂ NƯÅI – VÙN HOẤ VÂ PHONG TC (phêìn 2) 9
HTTP://ebooks.vdcmedia.com
CẤI BÊÌU RÛÚÅU
Chng ta thêëy trïn nốc thấp Ra úã hưì Hoân Kiïëm cố dûång mưåt
chûác bêìu rûúåu. Trïn nốc Ngổ Mưn, úã Thấi Hoâ àiïån, Thïë miïëu, Hûng
miïëu úã Hụë cng cố trang trđ nhûäng chiïëc bêìu rûúåu. Chiïëc bêìu rûúåu cố
mưåt giẫi la mïìm mẩi tư xiïm.
Nố lẩi àûúåc hai con rưìng hóåc hai con c hoấ rưìng chêìu vâo Khưng
chó cố thïë mâ chng ta côn thêëy úã rêët nhiïìu nhûäng mấi àònh, miïëu, am,
thêåm chđ cẫ cha úã khùỉp mổi núi àïìu àùåt chiïëc bêìu rûúåu vâo mưåt võ trđ
cao nhêët. Àïën nưỵi rưìng lâ biïíu tûúång cao qu nhêët, thiïng liïng nhêët àẩi
diïån cho vûúng quìn cng phẫi kđnh cêín, tưn vinh nố. Mổi ngûúâi àïìu
gổi bêìu rûúåu àố lâ bêìu rûúåu thiïng, lâ bêìu nûúác thiïng vò nố àûúåc àùåt
trïn cao nhêët vâ úã chđnh giûäa Viïåt àiïån. Mâ Viïåt àiïån lâ cẫ mưåt thïë giúái
u linh, tưn nghiïm, cao cẫ.
Xa xûa, quẫ bêìu lâ tûâ quẫ trïn cêy bêìu àûúåc khoết rưng råt chó
côn vỗ ngoâi cûáng mâ dễo vúái mâu mất mâ xưn xao, giẫn dõ. Quẫ bêìu lâ
ngìn gưëc, lâ bng mể àễ ra cấc tưåc ngûúâi. Huìn thoẩi xûa kïí vïì
chuån quẫ bêìu àûúåm mâu têm linh vâ triïët hổc. Cố mưåt con sưë khưíng lưì
nhûäng con ngûúâi úã trong quẫ bêìu mën ra vúái v tr. Hổ chen chc nhau
trong quẫ bêìu, lâm cho quẫ bêìu bng mể lùn lốc, qúçn quẩi. Àêëng
thiïng liïng hú nống mưåt cấi ài rưìi chổc vâo quẫ bêìu, hònh thânh mưåt
cấi lưỵ. Thïë lâ têët cẫ mổi ngûúâi trong quẫ bêìu chen nhau ra ngoâi. Nhûäng
ngûúâi úã gêìn chưỵ nống ra. trûúác, nûúác da bõ àen sêỵm. Nhûäng ngûúâi ra sau
trùỉng hún Vâ nhûäng tưåc ngûúâi ra àúâi. Sau nây, mổi ngûúâi khưng bao
giúâ qụn rùçng mònh àûúåc sinh ra.” Tûâ quẫ bêìu bng mể. Hổ båc quẫ
bêìu bùçng mưåt súåi dêy thêåt àểp (sau nây lâ giẫi la) rưìi quâng lïn cưí hóåc
àeo ngang lûng. Lc àêìu, hổ àûång nhûác,. lâ thûá cêìn thiïët nhêët cho cåc
sưëng. Sau nây, hổ àûång rûúåu. Rûúåu trong bêìu lâ nûúác thiïng, cho mổi
L KHÙỈC CUNG 10
HTTP://ebooks.vdcmedia.com
ngûúâi sûác mẩnh ca trúâi àêët vâ ca mể. Rûúåu àïí cng tïë thêìn linh, Phi
tûãu bêåt thânh lïỵ, rûúåu àïí ëng vâ àïí say sûa, u cåc sưëng.
Quẫ bêìu lâ v tr, nố rưỵng àïí thêu tốm têët cẫ nhûäng gò mïnh
mang to lúán vâ tinh hoa ca trúâi àêët, êm dûúng. Chûáa cẫ mêỵu hïå, vûúng
quìn, cha mể têët cẫ
Nûúác vâ rûúåu trong quẫ bêìu tûúái tùỉm cho con ngûúâi, cûáu vúát con
ngûúâi àïí con ngûúâi tưìn tẩi trong sûå “phưìn”, phưìn thốc gẩo, phưìn giưëng
nôi
Tûâ “chûä nghơa” ca quẫ bêìu lâ Hưì Lư, lâ cấi hưì lư to lúán vư cng, vơ
àẩi vư cng cẫ vïì nghơa àen lêỵn nghơa bống. Hưì lâ mïnh mưng, lâ phi
thûúâng.
Vúái Àẩo giấo quẫ bêìu chûáa àûång linh àan lâ thëc thêìn diïåu àïí cố
thïí trúã thânh thêìn tiïn. Trûúác hïët lâ xa lấnh cội trêìn bi bùåm, àêìy àùỉng
cay rưìi trúã nïn bêët tûã theo nghơa vư cng vư vi “ khấi quất. Vúái Phêåt
giấo quẫ bêìu lâ bònh rûúåu, bònh nûúác cam lưå ca Phêåt, lâ Quan êm àïí
cûáu cấc chng sinh trong bïí khưí trêìm ln Vúái Khưíng giấo, nố lâ àẩi
diïån ca Thiïn, Àõa, Nhên. Nố ca tng con ngûúâi lâ cha tïí ca mn
loâi, con ngûúâi dûåa vâo sûác mẩnh ca quẫ bêìu mâ hâi hoâ vúái thiïn
nhiïn nïn gổi quẫ bêìu lâ cấi ti cân khưn. Vùn hoấ Viïåt Nam lâ vùn hoấ
tam giấo àưìng lûu nïn câng thưëng nhêët vúái têm mïìm ca quẫ bêìu. Quẫ
bêìu lâ Kim êu (êu vâng). Ta côn nhúá cêu: “Non sưng ngân tha vûâng êu
vâng”! Nố chûáa àûång sûå vêån chuín êm dûúng, chûáa cấi phong àưå vơnh
hùçng ca dên tưåc. Vïì sau nây, khi Cưng nghïå gưëm vâ sûá phất triïín,
ngûúâi ta chïë tẩo ra nhûäng quẫ bêìu bùçng gưëm, sûá. Ngoâi cố vệ nhûäng
hònh nhû rưìng, mùåt trúâi, ngổn lûãa, phûúång, mêy v.v àêìy vễ têm linh,
ûúác lïå. Trong àố cố gûãi gùỉm nhûäng mêåt mậ àïí ngûúâi sau giẫi mậ dêìn.
Nhûäng quẫ bêìu thêåt sûå lâ nhûäng quẫ bêìu bùçng gưëm, sûá úã miïìn
xi àûúåc àùåt trïn cấc bân thúâ núi àïìn àâi miïëu mẩo hóåc bân thúâ tưí
tiïn, gêìn cấc mêm lïỵ cng.
ÚÃã Trung Qëc, nhûäng nhên vêåt cố danh tiïëng, nhûäng nhâ vùn, nhâ
thú nhû: Lậ Àưìng Tên, L Thiïët Quai, Lûu Linh, nhâ hiïìn triïët L Thấi
Bẩnh, Sêìm Phu Tûã, Àan Khêu Sinh v.v bao giúâ cng cố bêìu rûúåu bïn
HÂ NƯÅI – VÙN HOẤ VÂ PHONG TC (phêìn 2) 11
HTTP://ebooks.vdcmedia.com
mònh. ÚÃã nûúác ta, Nguỵn Cưng Trûá, phẩm Thấi, Nguỵn Bónh Khiïm,
Nguỵn Khuën, T Xûúng, Tẫn Àâ v v cng ln nhùỉc àïën bêìu rûúåu ti
thú.
Vâo khoẫng 1930 - 1931, úã lâng Kễ Mú, Bẩch Mai lâ mưåt trong
nhûäng qụ hûúng rûúåu ca Viïåt Nam, ngûúâi ta cố mưåt bâi hất rêët nưíi
tiïëng àïí ca ngúåi quẫ bêìu rûúåu vâ rûúåu. Núi àêy, hổ nêëu rûúåu vâ bấn
rûúåu. Ph nûä cng ëng rûúåu chùèng kếm gò nam giúái. Cûá àïën ngây mưìng
4 thấng giïng, cố lïỵ thêìn, mûúâi sấu cư trinh nûä ùn mùåc sùåc súä, mưi son
mấ phêën vûâa ma vûâa hất. Mưỵi cư cêìm trong tay mưåt quẫ bêìu rûúåu. Hổ
hất lïn:
Tay tònh tay nêng tònh bêìu rûúåu
Ta búá ru húâi Ta ra húâi
Rễo lùỉm Nïëp hoa Ta cêët rûúåu
Tay tònh tay nêng
Tònh bêìu rûúåu
Ta búá ru húâi
Ta ru húâi Rễo lùỉm Nïëp mêy
Mưỵi quẫ bêìu àûúåc båc thïm vâo mưåt giẫi la mâu úã núi thùỉt cưí
bưìng.
Cho àïën giúâ, úã cấc gia àònh, cấc bân thúâ úã mổi núi, nhêët lâ úã nưng
thưn, chng ta thêëy nhûäng bêìu rûúåu bùçng gưm, sûá Bất Trâng hóåc sûá úã
cấc lô sûá cưí. ÚÃã nhûäng núi hễo lấnh hóåc úã miïìn ni côn giûä àûúåc nhiïìu
bêìu rûúåu ngun bẫn.
Nùm 1996 vâ nhêët lâ nùm 1997, trûúác vâ sau khi Hưìng Kưng trúã vïì
vúái Trung Qëc, cấc nhâ kinh doanh àậ tung ra bấn khùỉp cấc thõ trûúâng
rêët nhiïìu nhûäng quẫ bêìu cưåi ngìn. Cêy bêìu àûúåc lïn ngưi. Viïåc mua,
bấn nhûäng quẫ bêìu nây thêåt tûng bûâng. Ngûúâi ta àua nhau mua àïí
àûång rûúåu hóåc àïí bây trong nhâ, trong t Quẫ bêìu Cưåi ngìn àùỉt hún
nhûäng quẫ bêìu bùçng sûá bùçng ly lưng nhiïìu lêìn : Tuy vêåy, mổi ngûúâi vêỵn
thi nhau mua. Hổ côn lâm sûu têåp vâ theo mưët
L KHÙỈC CUNG 12
HTTP://ebooks.vdcmedia.com
Quẫ bêìu lâ mưåt trong nhûäng nết àểp vùn hoấ ca Viïåt Nam. Nhòn
quẫ bêìu rûúåu, ngûúâi ta nghơ àïën rûúåu, nghơ àïën ngây xûa, nghơ àïën men
ca cåc sưëng, àïën nhûäng àiïìu mú hưì ca cưåi ngìn. Tûâ àố, mang lẩi cho
ta nhûäng gò cố nghơa hún vïì quấ khûá, hiïån tẩi vâ tûúng lai
HÂ NƯÅI – VÙN HOẤ VÂ PHONG TC (phêìn 2) 13
HTTP://ebooks.vdcmedia.com
ÀÊËT MIÏÌN CƯÍ TĐCH
Qua cêìu sưng Cấi (Cêìu Long Biïn), ài thùèng àïën Ph Thûúång rưìi
rệ sang ph.óa tay phẫi chûâng 200 mết lâ àïën Dûúng Xấ. Núi àêy cố àïìn
thúâ Nhiïëp Chđnh Lan. Giûäa nhûäng mẫnh rång xanh vúái à gam mâu
khấc nhau, ngưi àïìn thúâ mưåt ngûúâi ph nûä phi thûúâng, nưíi bêåt lïn,
nghiïm trang nhûäng rïu phong: “Miïëu cưí vâng son nhẩt”. Àố lâ nối vïì
mâu sùỉc, côn nhûäng gò bâ àïí lẩi cho àêët nûúác vêỵn cûá àùçm thùỉm vúái non
song vâ lông ngûúâi. Bâ lâ hoấ thên ca Mêỵu Thûúång Ngân, ca bâ Man
Nûúng, bâ Trûng
Àïën Si, ài vâo qụ hûúng ca nhâ thú Cao Bấ Quất, ài tiïëp chûâng
7 km nûäa, chng tưi àïën cêìu Dêu. Mưåt cấi cêìu rêët cưí. Núi àêy, sưng Àưëng
cùỉt ngang sưng Dêu àïí hònh thânh nïn mưåt bïn lâ Thiïn Àûác, mưåt bïn
lâ Nguåt Àûác. Núi àêy mưåt cấi cêy, mưåt cấi gô, mưåt mư àêët, àưëng gẩch
vn, ngưi àïìn v.v àïìu cố nhûäng chuån kïí vïì mònh. Trûúác mùỉt chng
tưi lâ cẫ mưåt khu vûåc thânh Dêu mïnh mưng. Tïn chđnh thûác ca nố lâ
Lu Lêu hóåc Liïn Lêu. Vò khi xûa, thânh chđnh cố nhûäng vổng gấc mâ
úã têìng trïn toẫ ra nhû nhûäng cấnh hoa sen, nïn thûúâng gổi lâ Liïn Lêu.
Hoa sen tûúång trûng cho sûå “thưìn”. Phưìn thốc gẩo, phưìn giưëng nôi. Sưng
Dêu chẫy quanh thânh tẩo thânh mưåt con hâo thiïn nhiïn, bẫo vïå
thânh.
Xûa kia, khi àï La Thânh vâ Thùng Long chûa hònh thânh mâ múái
chó lâ nhûäng vng nûúác, lau lấch, hoang vu thò “núi àêy àậ lâ mưåt thânh
trêën phưìn hoa, nhưån nhõp. Àêy chđnh lâ th ph ca àêët Giao Chêu, lâ
trung têm chđnh trõ, kinh tïë vâ vùn hoấ. Àẩi bẫn doanh ca Thấi Th Tư
Àõnh àùåt úã àêy. Hai Bâ Trûng àậ àấnh vâo núi nây. Khi Hai Bâ àưëc
qn vâo àấnh àẩi bẫn doanh ca Tư Àõnh, Hai Bâ ùn mùåc thêåt lưång lêỵy,
àiïím trang rêët àểp. Àiïìu nây thêåt hiïëm cố. Trong sët thúâi k dâi, qn
Hấn àống qn úã Liïn Lêu, àậ cố nhiïìu cåc khúãi nghơa; liïn tc àưët
L KHÙỈC CUNG 14
HTTP://ebooks.vdcmedia.com
phấ, àấnh Thânh. Nghơa lâ binh lûãa liïn miïn. Chđnh àiïìu nây àậ giẫi
thđch àûúåc mưåt hiïån tûúång àấng ch . Àố lâ nhûäng vng àêët xung
quanh àïìu àỗ nhû son. Duy chó cố khu vûåc thânh Liïn Lêu, àêët cố mâu
àen, xấm, xón. Àêët àỗ vò phđa dûúái cố qúång sùỉt. Côn àêët àen lâ do binh
lûãa triïìn miïn, àưët phấ dûä àưåi, àậ lâm than hoấ têët cẫ nhûäng sỗi, àấ, àêët
, gưỵ, tre, v.v Hiïån tûúång than hoấ nây àậ lâm cho àêët thânh Liïn Lêu
khưng àỗ nhû vưën cố Thêåt lâ: “Dêu binh lûãa, nûúác non nhû c. Liïìn cho
ngûúâi thêëy cẫnh chẩnh lông” (Vïì vng Dêu).
Trong cën: “Viïåt vïì lõch sûá àêët An Nam “, nhâ nghiïn cûáu Patris
viïët: “Tinh thêìn àưåc lêåp ca ngûúâi Lẩc Viïåt rêët cao. Trong sët thúâi k
dâi bõ àư hưå, hổ khưng ngûâng kiïn cûúâng àûáng dêåy. Àố lâ mưåt thûá ấnh
sấng chối lổi cûãa chđ qåt cûúâng khưn ngi”?
Trong khu vûåc thânh Dêu, cố chúå Dêu, thấp Dêu. Thấp 4 têìng, cố
chốp kiïíu Stupa, cao chûâng 20 mết, vâ cha Dêu. Cha Dêu phẫn ấnh
nhûäng nết ca àẩo Phêåt tûâ êën Àưå sang vâ àûúåc bẫn àõa hốa. Núi àêy lâ
trung têm Phêåt giấo àêìu tiïn úã ta rưìi múái tỗa ài khùỉp núi. Cng lâ núi in
nhûäng bẫn kinh súám nhêët. Tc truìn, mưåt cêy àa thêìn thoẩi trưi dûúái
sưng, àûúåc bân tay thêìn thoẩi ca ấ Nam tiïn nûä (Man Nûúng) vúát lïn,
khi cêy àa àûúåc àùåt lïn mùåt àêët thò tiïn nûä biïën mêët, àậ “lẩc nưåi mêy
ngân”. Cêy àa àûúåc xễ ra, tẩc thânh 4 pho tûúång àïí thúâ. Àố lâ 4 võ Phêåt
Mêìu gưìm 4 chõ em: Phêåt Vên, Phêåt V, Phêåt Lưi, Phêåt Àiïån (cng gổi lâ
tûá Phấp). Chõ cẫ àûúåc thúâ tẩi cha Dêu, chõ hai úã cha Àêåu, chõ Ba thò úã
Cha Tûúáng vâ Cư em t àûúåc thúâ úã cha Dêu. Mêëy ngưi cha nây úã gêìn
nhau. Cố àiïìu, cha Dêu lâ cha chđnh, ngây nga nhêët. Tûúång bâ Dêu
àùåt úã chđnh giûäa cha chđnh, cao 2m85 (cẫ tûúång lêỵn bïå), lẩi cố nïìn cao
vâ vóa àấ. Tûúång bâ to hún so vúái têët cẫ nhûäng pho tûúång khấc trong
cha. Bâ vûâa lâ Phêåt, vûâa lâ nûä cha bẫn àõa.
Núi àêy, hâng nùm cố múã hưåi, gổi lâ hưåi cha Dêu, khùỉp núi nư nûác
vïì dûå hưåi. Hưåi cố tïë lïỵ, rûúác xấch, vui chúi, rêët tûng bûâng, nấo nhiïåt.
Ngûúâi ta kïí vê:
D ai bn bấn trùm nghïì
Thấng tû, mưìng tấm thò vïì cha Dêu
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét